Ida

Ida, 2013

Σκηνοθέτης: Pawel Pawlikowski

Παίζουν: Agata Kulesza, Agata Trzebuchowska

Η Άννα είναι μια νεαρή καλόγρια σε ένα καθολικό μοναστήρι. Μια εβδομάδα πριν χειροτονηθεί, η ηγουμένη θα την προτρέψει να συναντήσει την μοναδική εν ζωή συγγενή της, την θεια της. Συναντώντας την θα μάθει ότι την λένε Ίντα και ότι είναι Εβραία. Οι δυο γυναίκες θα ξεκινήσουν ένα ταξίδι για να βρουν που βρίσκονται θαμμένοι οι γονείς της Ίντα.

Η ταινία μας τοποθετεί στην Πολωνία του 1962, όπου τα τραύματα του πολέμου είναι ακόμα νωπά, ο κόσμος προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί και οι άνθρωποι να βρουν ταυτότητα. Το ιστορικό πλαίσιο αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα και γόνιμη βάση για να αναπτυχθεί η ιστορία της ταινίας, χωρίς να πρόκειται ωστόσο για ταινία πολιτική. Ιστορική τοποθέτηση και υπαρξιακή/προσωπική αναζήτηση συνδιαλέγονται με έναν μοναδικό τρόπο.

Οι δύο ηρωίδες, εξαιρετικές στους ρόλους τους, είναι τα άκρα αντίθετα. Η μια δεν έχει ζήσει τίποτα, είναι ταγμένη και αφοσιωμένη στην πίστη της. Η άλλη έχει ζήσει τα πάντα, προσπαθεί μέσα από το αλκοόλ, το τσιγάρο και το σεξ να ξεπεράσει τις ενοχές του παρελθόντος. Η μια εκπροσωπεί το παλιό, η άλλη το νέο, εκ των πραγμάτων γίνονται σύμβολα πέρα από το χώρο και το χρόνο.

Η προσπάθεια της υπαρξιακής τοποθέτησης, η αναζήτηση ταυτότητας, η εξιλέωση, η επιθυμία, το ανεκπλήρωτο είναι μερικές μόνο από τις έννοιες που πραγματεύεται η ταινία στα 80 λεπτά που διαρκεί.

Πέρα από το ενδιαφέρον θέμα, η ταινία κερδίζει τις εντυπώσεις με τη σκηνοθεσία και τη φωτογραφία. Ασπρόμαυρη -που επιτείνει το αίσθημα κατήφειας και μελαγχολίας- και σε τετράγωνο καρέ, ο σκηνοθέτης έχει καταφέρει να παραδώσει μια ταινία στυλιζαρισμένη και αριστουργηματικά γυρισμένη. Τα πλάνα μοιάζουν με φωτογραφίες, είναι όλα σταθερά, αδιαφορώντας σχεδόν για τους ήρωες που κινούνται μέσα σε αυτά. Οι λασπωμένοι επαρχιακοί δρόμοι, οι μικρές πόλεις, ο γκρίζος ουρανός, η φύση, όλα δημιουργούν την θλιβερή ατμόσφαιρά που θέλει να πετύχει ο σκηνοθέτης, χωρίς ωστόσο να καθιστούν την ταινία ψυχρή ή καταθλιπτική.

Η ταινία απέσπασε ένα σωρό βραβεία, μεταξύ των οποίων και το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας.

Οι (ευσυνείδητοι) οδηγοί και οι (ασυνείδητοι) πεζοί

Περπατώντας στους δρόμους της πόλης τον τελευταίο καιρό διαπίστωσα το εξής: όλο και περισσότεροι οδηγοί σταματούν για να περάσει γονιός με το καρότσι του παιδιού του, σε τόσο μεγάλο βαθμό μάλιστα που κοντεύει να γίνει κανόνας. Θα μου πεις βέβαια, αυτονόητο δεν είναι; Θα πρέπει να τους δώσουμε και τα εύσημα; Σε μια κοινωνία που η κακή οδηγική συμπεριφορά έχει παράδοση, ναι, λέω να τους δώσουμε τα εύσημα.

Οι πάντες -οδηγοί και πεζοί- βρίζουν τους οδηγούς. Και καλά κάνουν δηλαδή, γιατί η αλήθεια είναι ότι όσοι έχουν αυτοκίνητο τείνουν να παρκάρουν σε διαβάσεις, ράμπες και θέσεις ατόμων με ειδικές ανάγκες, να διπλοπαρκάρουν και να δυσκολεύουν την κυκλοφορία ή ακόμα και να παίρνουν το αυτοκίνητο τους για ψύλλου πήδημα επιτείνοντας έτσι το κυκλοφοριακό χάος.

Τα τελευταία όμως δέκα χρόνια που οδηγώ πλέον κι εγώ διαπίστωσα με έκπληξη το εξής: δεν είναι μόνο οι οδηγοί που δεν ξέρουν να συμπεριφέρονται, είναι και οι πεζοί -για να μην πω κυρίως οι πεζοί. Ακριβώς επειδή βρίσκονται σε μειονεκτική θέση -με την έννοια ότι σε μια ενδεχόμενη σύγκρουση σίγουρα ο πεζός θα είναι ο …χαμένος-, θεωρούν αυτονόητο ότι οι οδηγοί πρέπει να τους προσέχουν, γιατί αν τους χτυπήσουν πολύ απλά θα τους στείλουν στο νοσοκομείο! Με αυτό το σκεπτικό (γιατί προφανώς αυτό είναι το σκεπτικό, δεν μπορώ να βρω άλλη λογική εξήγηση), κάνουν ό,τι γουστάρουν: περπατούν σε μέση ενός μη πολυσύχναστου δρόμου, διασχίζουν πολύ αργά το δρόμο, πετάγονται απέναντι ακόμα κι αν το φανάρι τους είναι κόκκινο επειδή θεωρούν ότι το αυτοκίνητο βρίσκεται ακόμα μακριά, κάνουν κατάχρηση του κανόνα ότι τα αυτοκίνητα πρέπει να σταματούν στις διαβάσεις και περνούν απέναντι από όποιο σημείο τους καπνίσει.

Σαν να μην έφταναν οι πεζοί, πλέον υπάρχουν και τα ποδήλατα (τα οποία αυξήθηκαν λόγω κρίσης και λόγω …μόδας), τα οποία πηγαίνουν αντίθετα σε μονόδρομους, πορεύονται στη μέση του δρόμου και παραβαίνουν γενικά τον ΚΟΚ επειδή "είναι ποδήλατα" οπότε οκ, δεν πειράζει. Και σαν να μην έφταναν τα ποδήλατα ήρθαν και οι γονείς με τα καρότσια που ούτε διαβάσεις τηρούν και πολλές φορές δεν πηγαίνουν καν από το πεζοδρόμιο.

Δε φταίνε μόνο οι οδηγοί για ό,τι συμβαίνει στους δρόμους. Ούτε πάσχουν μόνο οι οδηγοί από έλλειψη παιδείας. Από έλλειψη παιδείας πάσχουμε όλοι μας, αυτό πια κάνει μπαμ από μακριά. Σε τελική ανάλυση όμως το θέμα είναι το εξής: αν θέλουμε να μας σέβονται οι οδηγοί, θα πρέπει κάποια στιγμή επιτέλους να αρχίσουμε να τους σεβόμαστε κι εμείς.

Πρωινό ξύπνημα

Και τα κορμιά μας

κατακερματισμένες ήπειροι,

επλήγησαν

κάποιο πρωινό,

ανάμεσα σε έναν βιαστικό καφέ

και ένα αντίο.