"Ο Μπίλλυ και η Αμαλία στο νησί" του Γιάννη Δίγκα (Εκδόσεις Ελκυστής, 2020) - κριτική βιβλίου

Της Χρυσάνθης Ιακώβου / Αναδημοσίευση απο το periou.gr

Μια κακοποιημένη γυναίκα, ένα ζευγάρι που προσπαθεί να αποκτήσει παιδί, ένα γελοίο στοίχημα μεταξύ δύο φίλων, ένας καρκινοπαθής, ένας Κινέζος μοναχός, μια υπέρβαρη κοπέλα, μια καταξιωμένη επιστήμονας είναι μερικοί μόνο από τους ήρωες των δεκατεσσάρων διηγημάτων του Γιάννη Δίγκα στο πρώτο του βιβλίο "Ο Μπίλλυ και η Αμαλία στο νησί".

Δεκατέσσερις ιστορίες εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, που έχουν όμως κάτι κοινό: παρουσιάζουν τους ανθρώπους στις πιο προσωπικές, στις πιο αδύναμες, στις πιο ευαίσθητες στιγμές τους. Προβλήματα συνηθισμένα, μικρά ανθρώπινα δράματα, από αυτά που μπορούν να συμβούν στον οποιονδήποτε, που είναι όμως καθοριστικά στη ζωή του κάθε ανθρώπου. Άλλοι από τους ήρωες συντρίβονται, άλλοι υπομένουν το βάρος των πράξεών τους, άλλοι συνεχίζουν με τα νέα δεδομένα.

Το βιβλίο του Γιάννη Δίγκα μοιάζει με ένα μεγάλο μωσαϊκό, όπου χωρούν οι προσωπικές ιστορίες εντελώς διαφορετικών ατόμων: άντρες και γυναίκες, νέοι και ηλικιωμένοι, πλούσιοι και φτωχοί. Άλλοι έρχονται αντιμέτωποι με την μοναξιά, άλλοι με την απόρριψη, άλλοι με τον θάνατο, άλλοι με την φθορά των ανθρώπινων σχέσεων. Ο χρόνος, το εφήμερο της ζωής, η αγάπη ή η έλλειψή της, οι χαμένοι έρωτες, η απώλεια είναι μερικά από τα θέματα που πραγματεύεται ο συγγραφέας.

Ο Γιάννης Δίγκας αντιμετωπίζει τους ήρωές του με συμπάθεια και καταγράφει τις ιστορίες τους με τρυφερότητα κι ευαισθησία. Ακόμα και στα πιο θλιβερά διηγήματα, αφήνει μια χαραμάδα από όπου περνούν η αγάπη και η ελπίδα, δίνοντας μια νότα αισιοδοξίας σε ολόκληρο το βιβλίο. Μια συλλογή που διαβάζεται με ενδιαφέρον από όλες τις απόψεις.

"Burn Out", της Μαρίας Παπαϊωάννου (Εκδόσεις Νίκας, 2020) - κριτική βιβλίου

Της Χρυσάνθης Ιακώβου / Αναδημοσίευση απο το περιοδικό diastixo.gr

Το συγγραφικό ύφος της Μαρίας Παπαϊωάννου είναι ήδη γνωστό από τα προηγούμενα βιβλία της: της αρέσει να γράφει μικρές ιστορίες καθημερινών ανθρώπων, που ξεκινούν ομαλά για να εξελιχτούν εντελώς απρόσμενα και εντυπωσιακά. Αυτό περίπου κάνει κι εδώ, στην τρίτη της λογοτεχνική δουλειά, το "Burn Out", με μία όμως διαφορά: χτίζει ολόκληρο το βιβλίο γύρω από έναν θεματικό άξονα, που δεν είναι άλλος από το αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας. Διατηρώντας την αγάπη της στη μικρή φόρμα, μας παραδίδει 17 διηγήματα, 17 ανεξάρτητες ιστορίες που σχετίζονται με το αποτεφρωτήριο -και κατ' επέκταση με τον θάνατο- με τον πλέον ευφάνταστο τρόπο.

Η Μαρία Παπαϊωάννου δε στερείται φαντασίας και παίζει με το θέμα της οδηγώντας τον αναγνώστη σε ένα αναπάντεχο ταξίδι - μακάβριο μεν, απολαυστικότατο δε. Ασφαλώς, με ένα τόσο δυνατό θέμα στα χέρια της δεν την ενδιαφέρει να περιοριστεί στα όρια της λογικής, έτσι αφήνει τις ιστορίες της ελεύθερες, καθώς παλεύουν να διατηρήσουν την ισορροπία τους ανάμεσα στο πραγματικό και το σουρεαλιστικό, το απόλυτα αναμενόμενο και το φανταστικό.

Άλλα της διηγήματα τοποθετούνται εξαρχής στη σφαίρα της φαντασίας, ενώ άλλα ξεκινούν συμβατικά για να καταλήξουν σε ένα φινάλε εντελώς εξωπραγματικό. Τι τύχη μπορεί να έχουν ένας ανιματέρ ή ένας αναισθησιολόγος που δουλεύουν στο αποτεφρωτήριο; Πώς αντιδρά μια μάνα που χάνει το παιδί της; Είναι δυνατόν κάποιος να αποτεφρωθεί με τη θέλησή του; Τι γίνεται με την τέφρα των αγαπημένων μας προσώπων; Τελικά είναι καλύτερη η αποτέφρωση ή η ταφή; Η Μαρία Παπαϊωάννου γράφει για εγκλήματα, για δολοφόνους, για αιμομικτικούς εραστές, για ανθρώπους που έφυγαν από τη ζωή νωρίς και για ανθρώπους που έκαναν τα πάντα για να μην πεθάνουν, για ανθρώπους που αποχωρίστηκαν οριστικά τα αγαπημένα τους πρόσωπα, γράφει ακόμα και για τον ίδιο τον Θάνατο.

Στη συγγραφέα αρέσει να παίζει με τους ήρωές της. Αρχικά μας τους παρουσιάζει ως απλούς και εντελώς συνηθισμένους ανθρώπους, μέχρι που αυτοί κάποια στιγμή παρεκτρέπονται. Από εκείνο ακριβώς το σημείο τους αποδεσμεύει, τους αφήνει ανεξέλεγκτους να υποκύπτουν στα πάθη τους, να οδηγούνται από τα ένστικτά τους, να συναντούν την πιο αλλόκοτη πλευρά τους. Άλλοτε τους τιμωρεί για τα λάθη τους, άλλοτε τους αφήνει να συντριβούν από το βάρος της ατυχίας τους. Μερικούς τους συμπαθούμε, μερικούς τους συμπονούμε, με άλλους θυμώνουμε - η συγγραφέας πάντως τους αγκαλιάζει όλους με την ίδια αγάπη.

Το "Burn Out" είναι ένα αρκετά τολμηρό βιβλίο, που δε διστάζει να βουτήξει βαθιά στο σκοτάδι, που δε διστάζει να μιλήσει για θάνατο, για νεκρούς, για ανθρώπους που λειτουργούν έξω από τα όρια του νόμου ή της ηθικής. Ένα τόσο μακάβριο θέμα θα μπορούσε να βαρύνει το ύφος του βιβλίου, όμως η παιχνιδιάρικη γραφή της Μαρίας Παπαϊωάννου καταφέρνει να κρατήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στο θλιβερό και το εύθυμο, το σοκαριστικό και το λυτρωτικό.

Αυτό που κάνει το "Burn Out" να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο το ότι πρόκειται για ένα βιβλίο αναμφίβολα πρωτότυπο και εντελώς αναπάντεχο, αλλά το ότι συνδυάζει ένα σκοτεινό θέμα με έναν ανάλαφρο τρόπο αφήγησης. Ίσως γι' αυτό είναι και τόσο απολαυστικό στην ανάγνωση. Το σίγουρο είναι ότι διαβάζοντάς το βιώνεις μια ολόκληρη γκάμα συναισθημάτων: αλλού ξαφνιάζεσαι, αλλού θλίβεσαι και αλλού μπαίνεις σε σκέψεις.

«Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου», της Τατιάνα Κίρχοφ (Εκδόσεις Πόλις, 2020) - κριτική βιβλίου

Της Χρυσάνθης Ιακώβου / Αναδημοσίευση απο το περιοδικό Χάρτης

Με τους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς είμαστε καμιά φορά λίγο διαφορετικοί ως αναγνώστες. Μπορεί να είμαστε λίγο πιο επιεικείς και να έχουμε λιγότερες προσδοκίες ή αντιθέτως να είμαστε πιο επιφυλακτικοί και διστακτικοί. Τίποτα από αυτά όμως δεν χρειάζεται να επιστρατεύσει αυτός που θα διαβάζει το συγγραφικό ντεμπούτο της Τατιάνας Κίρχοφ. Το «Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου» είναι καλογραμμένο, κοιτάζει τον αναγνώστη απευθείας στα μάτια και, το κυριότερο, έχει πραγματικά ενδιαφέρουσες ιστορίες.

Μία κοπέλα που μεγάλωσε σε ένα κακοποιητικό οικογενειακό περιβάλλον, ένας φαντάρος που κουράστηκε να έρχεται πάντα δεύτερος για τους γονείς του, ένας νεαρός που πρέπει να ξεδιαλύνει τα πράγματα του νεκρού του πατέρα, μια νέα γυναίκα που δεν θέλει να επισκεφτεί τους γονείς της τα Χριστούγεννα, μια κοπέλα που επηρεάζεται από τις φοβίες της μητέρας της, ο μονόλογος ενός νεκρού. Έντεκα διηγήματα για τα μικρά (αλλά τελικά μεγάλα) δράματα που συντελούνται μέσα μας, περιπτώσεις τόσο κοινές, τόσο συνηθισμένες, τόσο οικείες, αλλά και τόσο θλιβερές.

Η Κίρχοφ αξιοποιεί την ιδιότητά της ως ψυχολόγος και θέτει στο κέντρο του βιβλίου της τον ψυχισμό του ανθρώπου, τον τρόπο που επηρεάζεται ο καθένας από τα άτομα του στενού του περίγυρου, τον τρόπο που αντιδρά και αντιμετωπίζει τη ζωή, τα άγχη, τις φοβίες, τα λάθη. Εξάλλου αυτό θέτει η συγγραφέας ως συνδετικό κρίκο στις ιστορίες του βιβλίου (αυτό δηλώνει και ο τίτλος): όλοι οι ήρωες επισκέπτονται έναν ψυχολόγο ή συνδέονται κάπως με το επάγγελμα.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως οι ιστορίες μοιάζουν με εξομολογητικές συνεδρίες στην πολυθρόνα του ψυχολόγου. Η Κίρχοφ έχει αρκετά μεγάλη ποικιλία στον τρόπο που διαλέγει να αφηγηθεί. Ένα από τα διηγήματα είναι ένα γράμμα, κάποιο άλλο είναι ένας διάλογος όπου ακούγεται ο ένας μόνο ομιλητής, ένα άλλο είναι ο μονόλογος κάποιου που έχει πεθάνει, ένα περιγράφει όντως, κατά κάποιον τρόπο, μια συνεδρία. Είναι ενδιαφέρουσα αυτή η αφηγηματική ποικιλία, που δένει έξοχα και με την ποικιλία του περιεχομένου των ιστοριών.

Το βιβλίο διαβάζεται μονορούφι, δεν κουράζει, δεν πλατειάζει και δεν βαραίνει τον αναγνώστη, παρά τα θλιβερά του σημεία. Οι ιστορίες είναι τόσο αληθινές και τόσο καθαρά γραμμένες, που δεν μπορείς παρά να συγκινηθείς ή και να ταυτιστείς. Αναμένουμε με ενδιαφέρον τις επόμενες συγγραφικές δουλειές της Κίρχοφ.