«Φόνισσες» της Νίνας Κουλετάκη (Εκδόσεις Κύφαντα, 2019) - κριτική βιβλίου

Γιατί σκοτώνουν οι γυναίκες; 40 πραγματικά περιστατικά!

Της Χρυσάνθης Ιακώβου / Αναδημοσίευση από το Περιοδικό Fractal

Ένα βιβλίο πεντακοσίων πενήντα σελίδων, ένα ματωμένο αποτύπωμα τακουνιού να φιγουράρει στο λευκό εξώφυλλο και σαράντα ιστορίες πραγματικών εγκλημάτων διαπραγμένων από γυναίκες. Οι «Φόνισσες» της Νίνας Κουλετάκη είναι ένα άκρως ενδιαφέρον «εγχειρίδιο» γυναικείας εγκληματικότητας, με περιστατικά δολοφονιών που συνέβησαν σε διάφορα μέρη του κόσμου από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι σήμερα, που ακροβατεί ανάμεσα στην επιστημονική προσέγγιση και τη λογοτεχνική έκφραση.

Τι είναι αυτό που κάνει το βιβλίο της Κουλετάκη τόσο ενδιαφέρον; Καταρχάς το περιεχόμενο. Η ζωή είναι ασφαλώς πιο ευφάνταστη από κάθε μυθοπλασία, έτσι το μόνο σίγουρο είναι ότι δε θα βαρεθεί κανείς διαβάζοντας τις «Φόνισσες». Έπειτα, η γραφή της συγγραφέως: τόσο ευχάριστη και τόσο γλαφυρή που κάνει τις εκατοντάδες σελίδες να κυλούν σαν το νερό. Η Κουλετάκη καταγράφει μεν πραγματικές περιπτώσεις εγκλημάτων, όμως δεν έχει αξιώσεις να μετατρέψει το βιβλίο της σε επιστημονικό σύγγραμμα - δεν είναι εγκληματολόγος εξάλλου, απλώς της αρέσει το συγκεκριμένο αντικείμενο. Αυτό που κατάφερε στις «Φόνισσες» είναι ότι προσεγγίζει ένα επιστημονικό θέμα δίνοντας του μια πιο λογοτεχνική χροιά, έτσι ώστε να μπορεί άνετα να διαβαστεί από κάθε αναγνώστη.

Άποψη της συγγραφέως είναι ότι ένα έγκλημα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το περιβάλλον και τη χρονική περίοδο κατά την οποία συντελείται. Με λίγα λόγια, μια γυναίκα -στην προκειμένη περίπτωση- ίσως να μην είχε γίνει ποτέ δολοφόνος αν ζούσε σε άλλη χώρα, αν είχε μεγαλώσει με άλλα έθιμα, αν οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες ήταν διαφορετικές. Η Κουλετάκη δεν εξιστορεί απλώς τη ζωή της κάθε γυναίκας και τους λόγους που φαίνεται να την οδήγησαν στο φόνο. Για να δείξει την άμεση σχέση εγκλήματος και περιβάλλοντος, προχωρά ένα βήμα παραπέρα και μας μεταφέρει στον εκάστοτε τόπο και χρόνο, δίνοντας διαφωτιστικές πληροφορίες για την πολιτική κατάσταση, το σύστημα αξιών, τις συνήθειες, τον τρόπο ζωής του κάθε μέρους.

Η ποικιλία στις «Φόνισσες» είναι τεράστια. Από την αυλή του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Νέρωνα φτάνουμε στις «μάγισσες» του Μεσαίωνα και από εκεί στα πλουσιόσπιτα της Γαλλίας του 20ου αιώνα. Μπαίνουμε στα πορνεία της Βαρκελώνης, στα μοναστήρια της Ελλάδας, στα ναζιστικά στρατόπεδα. Περιδιαβαίνουμε στις φτωχογειτονιές της Ινδίας, στα νοσοκομεία της Αγγλίας. Ταξιδεύουμε στην Αργεντινή, στην Κίνα, στη Νιγηρία, στο Ιράν, στην Κολομβία. Από όλες αυτές τις γυναίκες άλλες σκοτώνουν από συμφέρον, άλλες από ανάγκη, άλλες χωρίς κανέναν απολύτως λόγο. Άλλες είναι ψυχικά ασθενείς, άλλες έχουν σώας τας φρένας. Άλλες έλαβαν την τιμωρία που τους άξιζε. Άλλες ήταν θύτες και θύματα μαζί.

Η Νίνα Κουλετάκη έχει κάνει μια πραγματικά εντυπωσιακή έρευνα για να φτάσει σε αυτό το αποτέλεσμα - είναι φανερό ότι προηγήθηκε μελέτη εις βάθος από επίσημες και δυσεύρετες πηγές. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, αποφασίζει να απογειώσει το βιβλίο και με μια ακόμα προσθήκη: στο τέλος κάθε ιστορίας καταγράφει την επίδραση που είχε αυτή στην τέχνη, δηλαδή για ποια τραγούδια, για ποιες ταινίες, για ποια θεατρικά έργα, για ποιες τηλεοπτικές σειρές αποτέλεσε έμπνευση.

Τα κερασάκια στην τούρτα για να γίνουν οι «Φόνισσες» ακόμα πιο ενδιαφέρουσες είναι η εισαγωγή του Γιάννη Πανούση, Ομότιμου Καθηγητή Εγκληματολογίας, και τα ευφάνταστα σκίτσα των γυναικών από τον Γιώργο Παπαθεοδώρου, Κοσμήτορα της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών.

Συναρπαστικό βιβλίο από κάθε άποψη!