"Burn Out", της Μαρίας Παπαϊωάννου (Εκδόσεις Νίκας, 2020) - κριτική βιβλίου

Της Χρυσάνθης Ιακώβου / Αναδημοσίευση απο το περιοδικό diastixo.gr

Το συγγραφικό ύφος της Μαρίας Παπαϊωάννου είναι ήδη γνωστό από τα προηγούμενα βιβλία της: της αρέσει να γράφει μικρές ιστορίες καθημερινών ανθρώπων, που ξεκινούν ομαλά για να εξελιχτούν εντελώς απρόσμενα και εντυπωσιακά. Αυτό περίπου κάνει κι εδώ, στην τρίτη της λογοτεχνική δουλειά, το "Burn Out", με μία όμως διαφορά: χτίζει ολόκληρο το βιβλίο γύρω από έναν θεματικό άξονα, που δεν είναι άλλος από το αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας. Διατηρώντας την αγάπη της στη μικρή φόρμα, μας παραδίδει 17 διηγήματα, 17 ανεξάρτητες ιστορίες που σχετίζονται με το αποτεφρωτήριο -και κατ' επέκταση με τον θάνατο- με τον πλέον ευφάνταστο τρόπο.

Η Μαρία Παπαϊωάννου δε στερείται φαντασίας και παίζει με το θέμα της οδηγώντας τον αναγνώστη σε ένα αναπάντεχο ταξίδι - μακάβριο μεν, απολαυστικότατο δε. Ασφαλώς, με ένα τόσο δυνατό θέμα στα χέρια της δεν την ενδιαφέρει να περιοριστεί στα όρια της λογικής, έτσι αφήνει τις ιστορίες της ελεύθερες, καθώς παλεύουν να διατηρήσουν την ισορροπία τους ανάμεσα στο πραγματικό και το σουρεαλιστικό, το απόλυτα αναμενόμενο και το φανταστικό.

Άλλα της διηγήματα τοποθετούνται εξαρχής στη σφαίρα της φαντασίας, ενώ άλλα ξεκινούν συμβατικά για να καταλήξουν σε ένα φινάλε εντελώς εξωπραγματικό. Τι τύχη μπορεί να έχουν ένας ανιματέρ ή ένας αναισθησιολόγος που δουλεύουν στο αποτεφρωτήριο; Πώς αντιδρά μια μάνα που χάνει το παιδί της; Είναι δυνατόν κάποιος να αποτεφρωθεί με τη θέλησή του; Τι γίνεται με την τέφρα των αγαπημένων μας προσώπων; Τελικά είναι καλύτερη η αποτέφρωση ή η ταφή; Η Μαρία Παπαϊωάννου γράφει για εγκλήματα, για δολοφόνους, για αιμομικτικούς εραστές, για ανθρώπους που έφυγαν από τη ζωή νωρίς και για ανθρώπους που έκαναν τα πάντα για να μην πεθάνουν, για ανθρώπους που αποχωρίστηκαν οριστικά τα αγαπημένα τους πρόσωπα, γράφει ακόμα και για τον ίδιο τον Θάνατο.

Στη συγγραφέα αρέσει να παίζει με τους ήρωές της. Αρχικά μας τους παρουσιάζει ως απλούς και εντελώς συνηθισμένους ανθρώπους, μέχρι που αυτοί κάποια στιγμή παρεκτρέπονται. Από εκείνο ακριβώς το σημείο τους αποδεσμεύει, τους αφήνει ανεξέλεγκτους να υποκύπτουν στα πάθη τους, να οδηγούνται από τα ένστικτά τους, να συναντούν την πιο αλλόκοτη πλευρά τους. Άλλοτε τους τιμωρεί για τα λάθη τους, άλλοτε τους αφήνει να συντριβούν από το βάρος της ατυχίας τους. Μερικούς τους συμπαθούμε, μερικούς τους συμπονούμε, με άλλους θυμώνουμε - η συγγραφέας πάντως τους αγκαλιάζει όλους με την ίδια αγάπη.

Το "Burn Out" είναι ένα αρκετά τολμηρό βιβλίο, που δε διστάζει να βουτήξει βαθιά στο σκοτάδι, που δε διστάζει να μιλήσει για θάνατο, για νεκρούς, για ανθρώπους που λειτουργούν έξω από τα όρια του νόμου ή της ηθικής. Ένα τόσο μακάβριο θέμα θα μπορούσε να βαρύνει το ύφος του βιβλίου, όμως η παιχνιδιάρικη γραφή της Μαρίας Παπαϊωάννου καταφέρνει να κρατήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στο θλιβερό και το εύθυμο, το σοκαριστικό και το λυτρωτικό.

Αυτό που κάνει το "Burn Out" να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο το ότι πρόκειται για ένα βιβλίο αναμφίβολα πρωτότυπο και εντελώς αναπάντεχο, αλλά το ότι συνδυάζει ένα σκοτεινό θέμα με έναν ανάλαφρο τρόπο αφήγησης. Ίσως γι' αυτό είναι και τόσο απολαυστικό στην ανάγνωση. Το σίγουρο είναι ότι διαβάζοντάς το βιώνεις μια ολόκληρη γκάμα συναισθημάτων: αλλού ξαφνιάζεσαι, αλλού θλίβεσαι και αλλού μπαίνεις σε σκέψεις.