Η ψυχική διαταραχή στον κινηματογράφο

Έξι εμβληματικοί ήρωες του κινηματογράφου που πάσχουν από κάποια ψυχική ασθένεια (+ένας τηλεοπτικός!)

Της Χρυσάνθης Ιακώβου / Αναδημοσίευση από το Artcore 

One Flew over the Cuckoo's Nest (1975), του Milos Forman

Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε ακριβώς με ψυχική διαταραχή, καθώς ο ήρωας μας, ο Jack Nicholson, προσποιείται ότι χρήζει ψυχιατρικής θεραπείας, χωρίς να πάσχει από κάποια ψυχική ασθένεια, για να αποφύγει τη φυλακή. Βέβαια και το ψυχιατρείο στο οποίο νοσηλεύεται τελικά δεν είναι και το καλύτερο μέρος, καθώς θα δούμε τόσο τον πρωταγωνιστή μας όσο και τους άλλους τρόφιμους να υποβάλλονται σε αμφιλεγόμενες ιατρικές μεθόδους.

The silence of the lambs (1991), του Jonathan Demme

Το απόλυτο θρίλερ με ψυχικά διαταραγμένους δολοφόνους. Ένας ευφυής ψυχίατρος, ο Hannibal Lecter, που αρέσκεται στο να …τρώει ανθρώπους, βοηθάει την πράκτορα Claris να πιάσει έναν άλλον δολοφόνο, ο οποίος σκοτώνει γυναίκες για να πάρει το δέρμα τους και να γίνει γυναίκα ο ίδιος. Βέβαια, η ταινία δεν περνάει και τη ρεαλιστικότερη εικόνα για την LGBT κοινότητα, αλλά αυτό είναι ένα άλλο θέμα.

A beautiful mind (2001), του Ron Howard

Από τις καλύτερες βιογραφίες που έχουμε δει ever στη μεγάλη οθόνη είναι αυτή του John Nash, του μαθηματικού που έπασχε από σχιζοφρένεια. Εκτός του ότι πρόκειται για μια υπέροχη ταινία, το ιδιαίτερο με την περίπτωση του Nash είναι ότι κατάφερε να ελέγξει σε εντυπωσιακό βαθμό τη διαταραχή του και να κερδίσει και Νόμπελ. Βέβαια, ο Nash στην πραγματικότητα δεν έπασχε από οπτικές παραισθήσεις, αλλά μόνο από ακουστικές, αλλά αυτό μάλλον δε θα είχε το ίδιο κινηματογραφικό ενδιαφέρον!

The Aviator (2004), του Martin Scorsese

Άλλη μια βιογραφία, αυτή του Howard Hughes, του πρωτοπόρου μηχανικού της αεροναυπηγικής, ο οποίος πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Ο Hughes βρήκε την απόλυτη κινηματογραφική ενσάρκωση στον Leonardo DiCaprio, ο οποίος θεωρείται από πολλούς σινεφίλ ότι ερμηνεύει τον κορυφαίο ρόλο της καριέρας του (και ο οποίος του χάρισε την πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου). Fan fact: και ο ίδιος ο DiCaprio υπέφερε σε μικρότερη ηλικία από ψυχαναγκαστική συμπεριφορά, γι' αυτό μετά το τέλος της ταινίας κατέβαλλε προσπάθειες για να προσπαθήσει και πάλι να την ξεπεράσει.

As good as it gets (1997), του James L. Brooks

Και σε αυτήν την ταινία έχουμε να κάνουμε με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, αλλά με τρόπο πιο ανάλαφρο. Ο Jack Nicholson σε έναν απολαυστικότατο ρόλο που του χάρισε και ένα Όσκαρ Α' Ανδρικού Ρόλου έχει ένα σωρό καταναγκασμούς, αλλά μια σειρά από γεγονότα θα φέρει τα πάνω-κάτω στη ζωή του.

Melancholia (2011), του Lars Von Trier

Με το θέμα της κατάθλιψης δεν καταπιάνεται συχνά η έβδομη τέχνη, αλλά ο Trier στο "Melancholia" μας δίνει μία ενδιαφέρουσα εικόνα της. Η Kirsten Dunst -σε μια αξιοσημείωτη ερμηνεία- βιώνει ένα έντονο καταθλιπτικό επεισόδιο την προηγουμένη του γάμου της, την ίδια στιγμή που ένας πλανήτης οδεύει σε καταστροφική σύγκρουση με τη γη. Ιδιαίτερη ταινία, που αν μη τι άλλο παρουσιάζει την κατάθλιψη σχετικά ρεαλιστικά.

Bonus: Monk (2002-2009), του Andy Breckman

Αστυνομικές σειρές υπάρχουν πάρα πολλές, αλλά το ενδιαφέρον της συγκεκριμένης βρίσκεται στο ότι ο πρωταγωνιστής πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριφορά και η ζωή του είναι μια ατελείωτη σειρά από ψυχαναγκασμούς και φοβίες. Αυτό άλλοτε περιπλέκει τα πράγματα και άλλοτε βοηθά στην επίλυση των υποθέσεων. Απολαυστική σειρά και μια ξεχωριστή ερμηνεία από τον Tony Shalhoub.

A Happy Event - κριτική ταινίας

A Happy Event (Un heureux événement/Ένα ευτυχές γεγονός), 2011

Σκηνοθέτης: Rémi Bezançon

Παίζουν: Louise Bourgoin, Pio Marmaï

Η Μπάρμπαρα και ο Νίκολας ερωτεύονται και, πάνω που είναι μες στα μέλια, αποφασίζουν να κάνουν ένα παιδί. Όσο ευτυχισμένοι κι αν είναι με τον ερχομό του παιδιού, αρχίζουν να αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα και στη μεταξύ τους σχέση και ο καθένας προσωπικά.

Ορίστε μια ταινία που πραγματεύεται το θέμα του πώς επηρεάζει ένα παιδί τον ψυχισμό των γονιών και την ισορροπία του ζευγαριού, χωρίς ανόητα κλισέ, χωρίς ταμπού, χωρίς εξωραϊσμούς, αλλά με απόλυτη ειλικρίνεια και ρεαλιστικότητα.

Κόντρα στη «ρομαντική» (not) άποψη που θέλει τις μητέρες να πετάνε από ευτυχία ασχέτως του πόσο κουρασμένες ή στρεσαρισμένες αισθάνονται, η γαλλική αυτή δραμεντί μάς δείχνει τη μητρότητα όπως πραγματικά είναι. Η Μπάρμπαρα, όσο κι αν αγαπάει το παιδί της, βλέπει πως οι επαγγελματικές της υποχρεώσεις μένουν πίσω, ο σύντροφος δεν βοηθάει στον βαθμό που πρέπει, κανείς δεν ενδιαφέρεται για τη δική της ψυχολογική κατάσταση, παρά μόνο για το μωρό, και όλοι φυσικά έχουν να της «επιβάλλουν» τη δική τους άποψη για το πώς να μεγαλώσει το παιδί.

Εννοείται πως οι πρακτικές αυτές αλλαγές, αλλά και οι ορμονικές στο σώμα της Μπάρμπαρα, σέρνουν το άλλοτε ερωτευμένο ζευγάρι σε επικίνδυνα μονοπάτια. Θα καταφέρουν να βρουν τους ρυθμούς τους και να ξεπεράσουν την κρίση;

Το «Ένα ευτυχές γεγονός» παίρνει ένα θέμα ταμπού, θίγει ζητήματα για τα οποία κανείς δεν θέλει να μιλήσει και σπάει τα κλισέ. Όλο αυτό το κάνει με έναν τρόπο πολύ τρυφερό και πολύ όμορφο, ακροβατώντας ανάμεσα στην κωμωδία και στο δράμα, στο γέλιο και στη συγκίνηση, χωρίς να βαραίνει τον θεατή, αλλά και χωρίς να καταφεύγει σε γλυκανάλατα στερεότυπα. Η ταινία σε τραβάει κυριολεκτικά από το πρώτο λεπτό με τη φρεσκάδα της και την ευχάριστη αύρα της και ούτε που καταλαβαίνεις πότε φτάνει στο τέλος.

Πέρα από την κινηματογραφική της αξία, είναι η ιδανική αν θέλεις να εξηγήσεις σε κάποιον πώς πραγματικά αισθάνεται μια μητέρα και πόσο δύσκολος είναι ο ερχομός ενός παιδιού, αφήνοντας στην άκρη όσες ανοησίες μάς έχει μάθει η κοινωνία ως τώρα.

* Ατάκα που δύσκολα θα ακούσεις στα σοβαρά σε μια ταινία: η ηρωίδα, πελαγωμένη καθώς είναι ως νέα μαμά, ακούει τη μάνα της να της λέει «Σταμάτα να προσπαθείς να γίνει η τέλεια μητέρα. Τέλεια μητέρα δεν υπάρχει. Γίνε μια μέτρια μητέρα, όπως έγινα εγώ».

Nomadland - κριτική ταινίας

Nomadland, 2020

Σκηνοθέτιδα: Chloe Zhao

Ηθοποιοί:  Frances McDormand, David Strathairn, Linda May

Η Φερν έχει χάσει τα πάντα μετά την οικονομική κρίση, έτσι αποφασίζει να μετατρέψει το βαν της σε σπίτι και ξεκινά ένα ταξίδι χωρίς συγκεκριμένο προορισμό στην αμερικανική δύση.

 Το Nomadland είναι μια βαθιά υπαρξιακή ταινία, που καταγράφει με τρόπο απλό και σιωπηλό τη μοναξιά, την ανάγκη για φυγή, τους αποχωρισμούς, τα ψυχικά τραύματα, τη σημασία επαφής με τη φύση. Η αφοπλιστική και πάντα ενδιαφέρουσα στις ερμηνείες της Φράνσις ΜακΝτόρμαντ είναι στο επίκεντρο αυτού του road movie και μέσω αυτής ο θεατής καταβυθίζεται στη ζωή και στις κοινότητες των σύγχρονων νομάδων, καθώς και στους λόγους που οδήγησαν αυτούς τους ανθρώπους να επιλέξουν μια τέτοιου είδους ζωή.

Η ταινία παρουσιάζει τα πάντα με απόλυτα ρεαλιστικό και γνήσιο τρόπο, χωρίς συναισθηματισμούς, χωρίς δραματικές εξάρσεις, χωρίς να θέλει να κατευθύνει τη γνώμη του θεατή. Έμμεσα βέβαια προσπαθεί να περάσει κι ένα μήνυμα, ή μάλλον να κάνει μια παρατήρηση για το σημερινό οικονομικό και κοινωνικό σύστημα που είναι διαμορφωμένο με τέτοιον τρόπο ώστε αφήνει πολίτες εκτός.

Υπάρχει μια αλήθεια στον τρόπο που η Φερν συνδέεται με τους ανθρώπους που συναντά στο διάβα της, υπάρχει μια αλήθεια στις εξομολογήσεις τους, στις αναζητήσεις τους, στον τρόπο με τον οποίον ζούνε. Η σκηνοθέτιδα αφιερώνει επίσης αρκετό χρόνο για να δούμε τη φύση μέσα από τα μάτια της κεντρικής ηρωίδας, για να νιώσουμε τις εμπειρίες που βιώνει, για να την ακολουθήσουμε στο συναισθηματικό και γεωγραφικό της ταξίδι.

Το Nomadland είναι ένα αργό road movie, μια ταινία για τις αποφάσεις της ζωής ή για το πού μπορεί να σε οδηγήσει η ζωή ή για το πώς να διαχειριστείς τα δεδομένα που σου έφερε η ζωή. Δεν φέρνει απαραίτητα κάποια λύτρωση ή κάποια δικαίωση στο τέλος, ούτε διαθέτει ανατροπές και σεναριακές εξελίξεις. Είναι όμως αληθινό και ανεπιτήδευτο.