Μήπως το παρακάνουμε με το politically correct;

Διανύουμε εποχή μεταβατική, εποχή κρίσιμη, ίσως πολύ πιο κρίσιμη από τις προηγούμενες. Όχι μόνο γιατί πάρα πολλές χώρες περνούν οικονομική κρίση ή γιατί ο πλανήτης μοιάζει κάθε μέρα έτοιμος να εκραγεί, αλλά γιατί έχει έρθει ο καιρός για αλλαγές και για αναθεώρηση ιδεών.

Η θέση της γυναίκας στη σημερινή κοινωνία, τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων, η προστασία των ζώων, η αποδοχή των αλλόθρησκων και των αλλοεθνών είναι μερικά μόνο από τα θέματα που συζητιούνται συνεχώς και για τα οποία μοιάζουν σιγά-σιγά να αλλάζουν οι στερεότυπες αντιλήψεις. Μια ανάγκη για ισότητα, μια πιο απελευθερωμένη αντίληψη μοιάζει να είναι διάχυτη (την ίδια -ειρωνικά- στιγμή που οι φανατισμένοι, οι οπαδοί των θεωριών συνομωσίας και οι ακροδεξιοί αυξάνονται).

Το ίδιο συμβαίνει και με ένα σωρό άλλα ζητήματα. Όλες αυτές οι δειλές αλλαγές έχουν κάνει, θαρρείς, πολύ αυστηρά τα όρια στο τι πρέπει να λέμε. Οι διαφημίσεις, οι σειρές, τα δημοσιογραφικά κείμενα δεν πρέπει να προσβάλλουν καμία κοινωνική ή φυλετική ομάδα. Αστεία και εκφράσεις, που μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν αποδεκτά ή ακόμα και κουλ, σήμερα θεωρούνται απαράδεκτα αν έχουν οποιουδήποτε είδους ρατσιστικό περιεχόμενο. Είναι πλέον πάρα πολύ εύκολο, ειδικά στα social media, να χαρακτηριστείς ρατσιστής, σεξιστής, μισαλλόδοξος.

Κοντολογίς, διανύουμε την εποχή του politically correct. Πρέπει να λέμε αυτό που είναι "σωστό"  και να φερόμαστε όπως "πρέπει".

Παρόλο λοιπόν που μοιάζουμε να οδεύουμε σε απελευθέρωση από στερεότυπα και ταμπού, γιατί τόση "λογοκρισία"; Γιατί γίναμε πιο άκαμπτοι, πιο ευέξαπτοι, λιγότερο ανάλαφροι; Είναι η εποχή μας -και η γενιά που την χαρακτηρίζει, οι millennials- συντηρητική τελικά; Και μήπως υπερβολική;

Σε μεταιχμιακές εποχές πάντα τα πράγματα είναι λίγο οξυμένα, ακούγονται πολλές φωνές, τα λόγια μπερδεύονται, οι ιδέες είναι ρευστές, οι γνώμες δεν έχουν διαμορφωθεί ακόμα. Υπάρχουν οι μετριοπαθείς, υπάρχουν οι πιο ένθερμοι, υπάρχουν και οι ακραίοι. Μέσα σε όλα αυτά, και οι υπερβολές παίζουν τελικά τον ρόλο τους. Αν δεν περάσεις έστω για λίγο στο άλλο άκρο, αν δεν ενστερνιστείς, έστω προσωρινά, μια ακραία άποψη, πώς θα καταλάβεις ότι η άποψη που ισχύει μέχρι σήμερα έχει παλιώσει; Δυστυχώς, καμιά φορά χρειάζεται και η υπερβολή για να καταδείξεις το πρόβλημα, για να ταράξεις τα νερά, για να κάνεις τον διάλογο να ξεκινήσει.

Προς το παρόν ναι, σε κάποια ζητήματα έχουμε περάσει στο άλλο άκρο. Αλλά αυτό προφανώς είναι το απαραίτητο στάδιο για να επέλθει η ισορροπία και να βρεθεί η χρυσή τομή. Είμαστε τυχεροί που μέσω του internet και των social media έχουμε τη δυνατότητα να ζήσουμε όλες τις ζυμώσεις από κοντά. Ευκαιρία λοιπόν να ανοίξουμε λιγάκι το μυαλό μας.

(Περιοδικο Ser-Free, τ.48, Απριλιος 2018)

Είναι γιορτή η Ημέρα της γυναίκας;

Κάποιες φορές έχει πλάκα. Οργανωμένες ladies night, προσφορές σε καταστήματα, φοράς τα καλά σου και βγαίνεις έξω, ο αγαπημένος σου σού εύχεται χρόνια πολλά, ξεπορτίζεις με τις κολλητές. Ωραία πράγματα.

Αυτό βέβαια είναι άλλο ένα παράδειγμα από τα μυριάδες κατά τα οποία χάνουμε το νόημα και την ουσία των πραγμάτων και βρίσκουμε ευκαιρίες για καλοπέραση ή χαζολόγημα.

Πίσω από τη γιορτή της γυναίκας είναι η εκδήλωση διαμαρτυρίας κάποιων εργατριών κλωστοϋφαντουργίας το 1857 στη Νέα Υόρκη που ζητούσαν καλύτερες συνθήκες εργασίας. Και πίσω από την κινητοποίηση αυτή είναι χιλιάδες χρόνια καταπίεσης της γυναίκας, σε μια κοινωνία που δεν την θεωρούσε ποτέ ισότιμη με τον άντρα.

Ακόμα και ο φεμινισμός -τη σημασία του οποίου επίσης γελοιοποιούμε, λέγοντας ότι οι φεμινίστριες θέλουν να μένουν αξύριστες και καίνε τα σουτιέν τους- δε θέλει να μας πει ότι οι γυναίκες πρέπει να είναι μαγκιόρες και να κάνουν ό,τι γουστάρουν. Για να έχουμε μετά τα κλισέ ότι οι γυναίκες έχουν χάσει τη θηλυκότητα τους κι ότι έχουν τάχα ευνουχίσει τους άντρες. Ο φεμινισμός υποστηρίζει απλώς την ισότητα των δύο φύλων και το δικαίωμα της γυναίκας να έχει ίσες ευκαιρίες με τους άντρες σε όλους τους τομείς.

Η 8η Μαρτίου είναι μια ωραία μέρα για να το ξαναθυμηθούμε αυτό και να προβληματιστούμε και να αλλάξουμε τις τυχόν σεξιστικές απόψεις μας. Αντ' αυτού, εξαντλούμε βλακωδώς την ημέρα με χαριτωμένα τσιτάτα στο fb, με καρδούλες και τριαντάφυλλα, με έξοδο σε μπαράκια και πέρα από όλα αυτά υποστηρίζοντας κάθε τι εμπορικό που έχει ανθίσει γύρω από αυτήν την μέρα.

Υπήρξαν γυναίκες που αγωνίστηκαν για την ισότητα των δύο φύλων, υπάρχουν γυναίκες σε πάρα πολλά κράτη του κόσμου που καταπιέζονται μέχρι σήμερα, υπάρχουν γυναίκες που κακοποιούνται μέσα στο ίδιο τους το σπίτι. Αυτές ας σκεφτούμε σήμερα -τουλάχιστον σήμερα.

Οι απόκριες, η Κυριακή της συγχώρεσης και η Σαρακοστή

Ξεκινά η Σαρακοστή λοιπόν και αρχίζει η νηστεία. Τυπικά δηλαδή ξεκινά η περίοδος που δεν τρώμε κρέας και πέφτουμε με τα μούτρα στα νηστίσιμα. Λέγοντας νηστίσιμα μη φανταστούμε τώρα καμιά στέρηση, απλώς αυτό που θα φάμε να μην έχει κανένα αυγό μέσα ή τίποτα βούτυρα και το κασέρι να είναι σόγιας. Αυτά για τους σκληροπυρηνικούς -οι υπόλοιποι απλώς δεν τρώνε κοψίδια και μουσακά, αλλά τρώνε ψάρι αβέρτα. Κάποτε μάλιστα άκουσα και μια ακόμα πιο ωραία άποψη περί νηστείας: "ε τώρα τι είναι αυτό με τη νηστεία, δηλαδή απαγορεύεται να φας λάδι, αλλά επιτρέπεται να φας ελιά;".

Η λέξη νηστεία βγαίνει από το στερητικό "νη" και το "εσθίω" που θα πει τρώω, άρα κάνω νηστεία θα πει δεν τρώω. Όχι δεν τρώω-πεθαίνω της πείνας, αλλά δεν τρώω-ακολουθώ έναν καθαρό τρόπο διατροφής, καθαρίζω τον οργανισμό μου από κάποιες τροφές, αισθάνομαι τη στέρηση της γαστρονομικής απόλαυσης και ηδονής. Αυτό βέβαια από μόνο του -τουλάχιστον από θρησκευτικής άποψης- δε λέει τίποτα: η νηστεία πρέπει να γίνει παράλληλα με τον εξαγνισμό από όλων των ειδών τις σωματικές ηδονές, αλλά και με την αποχή από κακές σκέψεις και πράξεις, τον πνευματικό εξαγνισμό δηλαδή.

Η Σαρακοστή είναι η περίοδος προετοιμασίας -πνευματικής και σωματικής- ώστε να βρούμε την κάθαρση και την Ανάσταση το Πάσχα. Αντ' αυτών εμείς τι κάνουμε; Κόβουμε το κρέας και τρώμε γύρο από σόγια.

Θα μου πεις ο καθένας κάνει ό,τι γουστάρει και μπράβο του και δε θα δώσει λόγο σε κανέναν. Αλλά και πάλι μου κάνει εντύπωση πόσο πολύ μας αρέσει να προσκολλόμαστε στους τύπους και να χάνουμε την ουσία. Τα έθιμα, οι παραδόσεις και οι πατροπαράδοτες συνήθειες είναι τόσο παντοδύναμα και μας ενθουσιάζουν τόσο πολύ που τα έχουμε αναγάγει σε μόδα και σε αφορμή για επίδειξη. Καμιά φορά και σε πανηγύρι.

Ξαφνιάζομαι πάντα με τη λύσσα και την υστερία που γλεντάμε στα καρναβάλια, σαν να είναι η τελευταία μας διασκέδαση πριν τη σύνεση της Σαρακοστής. Την Καθαρά Δευτέρα την έχουμε κάνει πάρτι στη φύση και στις ταβέρνες και μια ωραία ευκαιρία να πάμε κάπου για τριήμερο. Για να μην πω για την 25η Μαρτίου -τη μοναδική μέρα μέσα στη Σαρακοστή που επιτρέπεται να φάμε ψάρι- που καταναλώνουμε το μισό Αιγαίο, λες και τον υπόλοιπο χρόνο δεν μπορούμε να φάμε μπακαλιάρο. Έχουν ένα λαογραφικό ενδιαφέρον αυτά από τη μια, από την άλλη είμαστε για γέλια.

Κι όλα αυτά καλά, αλλά φέτος είδα και το άλλο: την Κυριακή πριν την Καθαρά Δευτέρα πόσταραν όλοι στο fb κάτι φωτογραφίες ότι ζητούν συγχώρεση από όσους πλήγωσαν, γιατί είναι η Κυριακή της συγχώρεσης. Πάρτε ένα τηλέφωνο σε αυτούς που πληγώσατε, παιδιά, αν θέλετε να σας συγχωρήσουν, το fb δε δίνει άφεση αμαρτιών.

Οπότε τι να είναι άραγε πιο τίμιο: να ψάξουμε την ουσία των πραγμάτων ή να αφήσουμε και τους τύπους κατά μέρος;